Passend onderwijs en leerlingenzorg

Samenwerkingsverbanden

Een samenwerkingsverband ziet de meest gevoelige informatie die er in het onderwijs over een leerling bestaat: onderzoeken, diagnoses, de thuissituatie en de ondersteuning die een kind nodig heeft. Die gegevens komen samen bij een kleine organisatie, die ze deelt met scholen, ouders en andere partijen, en dat vraagt veel van privacy, beveiliging en het verantwoord gebruik van AI.

Wat speelt er bij samenwerkingsverbanden?

Bij een samenwerkingsverband komen gegevens samen die elders verspreid liggen. Een aanvraag voor een arrangement of een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) bevat vaak een ontwikkelingsperspectief, verslagen van onderzoek, observaties en informatie over het gezin. Die gegevens komen van scholen, gaan naar de school voor speciaal (basis)onderwijs en raken aan jeugdhulp en leerplicht. Tegelijk is een samenwerkingsverband meestal een kleine organisatie, met een beperkt eigen team en ingehuurde deskundigen.

Privacy

De grondslag. De WPO (artikel 18a, lid 13) en de WVO (artikel 17a) geven een samenwerkingsverband de bevoegdheid om zonder toestemming van ouders persoonsgegevens te verwerken die nodig zijn voor zijn wettelijke taken. Denk aan het toewijzen van ondersteuning en het beoordelen van de toelaatbaarheid tot het speciaal (basis)onderwijs. Die bevoegdheid heeft wel grenzen. Wil het samenwerkingsverband gericht informatie opvragen bij een partij buiten het onderwijs, zoals een behandelaar, de jeugdhulp of de huisarts, of laat het een kind onderzoeken door een eigen deskundige, dan is in de regel toestemming van de ouders nodig. In alle gevallen moeten ouders weten wat er met de gegevens van hun kind gebeurt en mag het samenwerkingsverband niet meer opvragen dan nodig is.

Bijzondere gegevens. Het begrip gezondheid wordt in de AVG ruim uitgelegd. Diagnoses, uitslagen van psychologisch onderzoek en informatie over gedrag of welbevinden vallen er al snel onder. Juist die gegevens zitten in bijna elk dossier.

De keten. Gegevens gaan van de school naar het samenwerkingsverband en na een TLV naar de nieuwe school. Per stap moet duidelijk zijn wie verantwoordelijk is voor de gegevens: de school, het samenwerkingsverband of een ingehuurde partij. Delen met jeugdhulp of de gemeente valt buiten de onderwijswetten en vraagt een eigen grondslag. Sinds 1 januari 2025 moet elk samenwerkingsverband op grond van de Wet versterking positie ouders en leerlingen in het passend onderwijs een ouder- en jeugdsteunpunt hebben, dat onafhankelijk werkt. Wat ouders en leerlingen daar vertellen, hoort dus niet zonder meer in de dossiers van het samenwerkingsverband terecht te komen.

Wie welke rol heeft. School en samenwerkingsverband handelen elk vanuit een eigen wettelijke taak. De school vanuit haar zorgplicht en de begeleiding van de leerling, het samenwerkingsverband vanuit het toewijzen van ondersteuning en het beoordelen van de toelaatbaarheid. Elk is voor de eigen taak verwerkingsverantwoordelijke. Een ondersteuningsaanvraag is daarom een verstrekking van de ene verantwoordelijke aan de andere.

Ingewikkelder wordt het als beide in dezelfde software werken. Veel samenwerkingsverbanden stellen een systeem beschikbaar waarin ook scholen gegevens vastleggen, bijvoorbeeld voor het voorbereiden van een ondersteuningsaanvraag of het aanmelden van leerlingen. Via OSO, de Overstapservice Onderwijs, zet een school een dossier dan klaar in een eigen schooldeel binnen het systeem van het samenwerkingsverband. De vraag is dan niet wie verantwoordelijk is voor het systeem, maar voor welk deel van de gegevens, en vanuit welke taak. Dat hangt af van de constructie:

  • Heeft het samenwerkingsverband de licentie en legt de school in het schooldeel gegevens vast voor haar eigen taak, dan verwerkt het samenwerkingsverband die gegevens voor de school. Voor dat deel is het verwerker en de leverancier subverwerker.
  • Heeft elke partij een eigen licentie, en zijn de omgevingen volledig gescheiden, dan is de leverancier voor ieder van hen verwerker en zijn school en samenwerkingsverband elk zelfstandig verantwoordelijk.
  • Richten school en samenwerkingsverband samen een onderdeel van het proces in, zoals een gezamenlijke aanmeldprocedure, dan kunnen ze voor dat onderdeel gezamenlijk verwerkingsverantwoordelijk zijn.

Vaak is de constructie in de praktijk ontstaan zonder dat iemand die bewust heeft gekozen. Dan bepaalt niet het contract, maar de dagelijkse praktijk wie welke rol heeft. Wie doet het functioneel beheer van de applicatie waarin alle partijen werken? Wie maakt accounts aan voor medewerkers van scholen en wie bepaalt welke rollen en rechten zij krijgen? Wie besluit hoelang dossiers bewaard blijven en wanneer ze worden verwijderd en wie meldt een datalek bij de leverancier? Ligt dat allemaal bij het samenwerkingsverband, terwijl op papier de school verantwoordelijk is voor het schooldeel, dan klopt de rolverdeling niet meer. Dan komen gegevens uit het schooldeel bovendien makkelijk in de dossiers van het samenwerkingsverband terecht.

Ingehuurde deskundigen. Orthopedagogen, psychologen en consulenten werken vaak via een extern bureau. Wie dan verantwoordelijk is voor de gegevens en waar die worden opgeslagen, moet vooraf vastliggen.

De FG. Een samenwerkingsverband verwerkt op grote schaal bijzondere persoonsgegevens van leerlingen. Op grond van de AVG maakt dat een functionaris gegevensbescherming (FG) verplicht.

Informatiebeveiliging

Het kader. Het Normenkader IBP FO geldt ook voor samenwerkingsverbanden. Ook zij moeten vanaf 1 januari 2027 weten waar zij staan en een plan hebben om op alle normen niveau 3 te bereiken, en uiterlijk op 1 januari 2030 moet dat niveau zijn gehaald. Voor een kleine organisatie is dat een flinke opgave, zeker als de ICT is ondergebracht bij een externe leverancier.

Wat er mis kan gaan. Het grootste risico zit in de uitwisseling zelf. Dossiers worden nog wel eens (onbedoeld) als bijlage per e-mail verstuurd, één verkeerd gekozen adres is genoeg voor een datalek met de meest gevoelige gegevens die er over een kind bestaan. Daarnaast werken ingehuurde deskundigen soms op eigen apparaten of in eigen systemen, buiten het zicht van het samenwerkingsverband.

AI

Beslissingen over leerlingen. Een TLV of arrangement bepaalt waar een kind naar school gaat en welke ondersteuning het krijgt. AI die daarbij helpt beslissen, bijvoorbeeld door aanvragen te beoordelen of te rangschikken, valt onder de AI-verordening al snel in de categorie hoog risico. De eisen daarvoor gelden vanaf 2 december 2027. Neemt een systeem zo’n besluit zonder menselijke tussenkomst, dan verbiedt ook de AVG dat in de regel.

Verslagen en samenvattingen. Het is verleidelijk om een chatbot een dossier te laten samenvatten of een advies te laten opstellen. Wie dat doet, deelt bijzondere gegevens van een kind met een partij waar het samenwerkingsverband geen afspraken mee heeft. Organisaties die AI inzetten, moeten bovendien zorgen voor voldoende AI-geletterdheid bij hun medewerkers.

Interesse?

Wilt u weten wat dit voor uw samenwerkingsverband betekent? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek. Daarna ontvangt u een voorstel op maat, met daarin wat het traject omvat en wat het kost.

Bespreek uw situatie

Certificeringen

CIPP/E CTPP CAICO® NRFG

Hoe wij helpen in deze sector

Privacy-uitdagingen in Samenwerkingsverbanden?

Laten we bespreken hoe wij u kunnen helpen. Plan een vrijblijvend kennismakingsgesprek.